Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı (TÜYEK) Tarafından Düzenlenen
I. Uluslararası Yazma Eser Sempozyumu Tamamlandı.
Sahanın duayenleri ile araştırmacılarını ve yazma eser meraklılarını bir araya getiren “I. Uluslarası Yazma Eser Sempozyumu”, 29 ülkeden yaklaşık 200 uzman ve araştırmacının katkısıyla İstanbul’da gerçekleştirildi. Sempozyum, alanında dünyanın en geniş katılımlı yazma eser sempozyumu olarak dikkat çekti.
TÜYEK Türkiye’nin yazma eserler alanındaki tarihî ve akademik birikimini dünya gündemine taşımak, dünyanın birikimini de İstanbul’da değerlendirmek amacıyla, 10–12 Aralık 2025 tarihlerinde İstanbul’da düzenlediği I. Uluslararası Yazma Eser Sempozyumunu yurt içinde ve yurt dışında büyük rağbet gördü. 29 ülkeden yaklaşık 200 uzman ve araştırmacının katkısıyla hazırlanan sempozyumda tebliğçilerin ulaşım ve konaklama ücretleri kendileri tarafından karşılandı.
Sempozyum, yazma eserleri yalnızca bir kültürel miras unsuru olarak değil, aynı zamanda bilim, sanat, dinî ilimler, tarih, filoloji, teknoloji ve koruma bilimlerinin kesişim noktasında yer alan disiplinlerarası bir inceleme sahası gören bir yaklaşımla ele alındı. Yazma eserlerin telif, istinsah, dolaşım, okuma, kataloglama, dijital ortama aktarım, fiziksel muhafaza ve filolojik analiz gibi bütün süreçleri, alanlarında uzman akademisyenler ve uzman uygulayıcılar tarafından kapsamlı bir şekilde değerlendirildi.
Sempozyumun açılış programı, 10 Aralık 2025 tarihinde, 14.30’da Atatürk Kültür Merkezi’nde (AKM) gerçekleştirildi. Kurum Başkanımız Sayın Coşkun Yılmaz, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Sayın Serdar Çam, İstanbul Valisi Sayın Davut Gül’ün yaptığı açılış konuşmalarının akabinde açılış oturumu başladı.
Açılış oturumunda, yazma eserlerin tedkiki, tahkiki, kataloglanması ve ilmî neşri üzerinde uluslararası düzeyde etkili çalışmalara imza atmış olan sahanın duayenlerinden Günay Kut, Erhan Afyoncu, François Déroche ve İhsan Fazlıoğlu hocalarımız yazma eser kültürünün mahiyeti, Türkiye ve dünya ölçeğinde geçirdiği tarihî süreç, günümüzün temel metodolojik meseleleri ve yapılması gerekenleri değerlendirdiler.
Sempozyum 11–12 Aralık tarihlerinde dünyaca ünlü Rami Kütüphanesi’nde devam etti. 120’den fazla sunumda yazma eser kütüphaneleri, koleksiyonları, yazma eserlerin üretim teknikleri, metinlerin tarihsel dolaşım ağları, istinsah, temellük, fevâid ve kırâat/sema‘ gibi kayıt türleri, klasik kitap sanatları, kataloglama ilkeleri, ilimler tasnifi, koruma bilimleri, restorasyon-konservasyon uygulamaları, dijitalleştirme süreçleri ve yapay zekâ destekli uygulamalar ile metin neşrinin metodolojisi derinlemesine ele alındı. Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Bosna Hersek, Bulgaristan, İspanya, İngiltere, Almanya, Hollanda, Avusturya, Mısır, Fas, Libya, İran, Özbekistan, Tacikistan, Rusya, Vatikan, İtalya, Japonya ve Malezya’dan seçkin bilim insanlarının iştirakiyle, hem TÜYEK’e bağlı kütüphanelerde hem de Topkapı Sarayı Kütüphanesi, Danimarka Kraliyet Kütüphanesi, Escorial Kütüphanesi, British Library ve Mısır Millî Kütüphanesi başta olmak üzere dünya çapındaki mühim koleksiyonlarda muhafaza edilen Arapça, Farsça, Türkçe, Süryanice ve diğer dillerdeki yazmalar ilim, sanat ve kültür tarihi bağlamında ele değerlendirildi.
Sempozyumun önemli tematik başlıklarından biri de, yazma eserlerle ilgili maddi unsurların tarihî kaynaklardan hareketle incelenmesi idi. Kâğıt, kalem, mürekkep, boya, âhar gibi yazma üretiminde kullanılan malzemelerin yanı sıra cilt, tezhip, minyatür ve katı‘ gibi klasik kitap sanatlarının teknik özellikleri; tarihî kaynaklardaki tarifler, malzeme analizleri ve örnek karşılaştırmalar ışığında değerlendirildi. Filigran incelemeleri ve diğer kodikolojik unsurlar ise metinlerin üretim merkezlerini ve tarihsel dolaşım güzergâhlarını tespit etmede temel göstergeler olarak ele alındı.
TÜYEK bünyesinde yer alan, dünyanın en gelişmiş kitap şifahanesi olarak kabul edilen konservasyon laboratuvarlarında kâğıt ve deri hastalıkları, mürekkep ve pigment bozulmaları, cilt deformasyonları ve malzeme analizleri üzerine modern restorasyon teknikleri uygulanmaktadır. Bu doğrultuda, sempozyum kapsamında konservasyon ve restorasyonun teorik ve pratik boyutları, XRF spektroskopisi başta olmak üzere çağdaş bilimsel yöntemler eşliğinde tartışıldı.
Dijital çağın sunduğu imkânlar çerçevesinde, yazma eserlerin dijital ortamdaki varlığına da özel bir önem atfedilmektedir. Yapay zekâ tabanlı okuma sistemleri, görüntü işleme teknolojileri, otomatik metin tanıma yazılımları ve metadata temelli kataloglama yaklaşımları, yazma eser çalışmalarına yeni ufuklar kazandırmaktadır. Bu bağlamda düzenlenen “Dijital Çağda Yazma Eserlerin Geleceği” başlıklı uluslararası yuvarlak masa toplantısında Kurum Başkanımız Sayın Coşkun Yılmaz’ın yanı sıra İngiltere, Bosna Hersek, Lübnan, Mısır, Rusya ve Özbekistan'dan üst düzey kurum temsilcileri; dijitalleştirme stratejileri, kurumsal uygulamalar ve geleceğe yönelik iş birliği modellerini ele aldılar.
Etkinlik çerçevesinde 11 Aralık günü 17.00-18.00 saatleri arasında TÜYEK Şifahane atölyeleri ziyaret edildi. Katılımcılar, yazma eserlerin konservasyon süreçlerini ve uygulanan teknikleri yerinde inceleme imkânı buldu.
I. Uluslararası Yazma Eser Sempozyumu, Türkiye’nin yazma eser geleneğindeki eşsiz birikimini ilmî, teknolojik ve sanatsal boyutlarıyla uluslararası topluluklarla paylaşmayı; alanın temel meselelerine çözüm üretmeyi ve sürdürülebilir iş birliklerinin zeminini oluşturmayı amaçlayan kapsamlı bir girişimdir. Bu etkinlik, yalnızca akademik bir toplantı olmanın ötesinde, kültürel mirasın korunması, incelenmesi ve çağın imkânlarıyla yeniden yorumlanması bakımından stratejik önem taşıyan, bütüncül bir perspektifle tasarlanmış özel bir platform niteliği taşımaktadır.
1. Uluslararası Yazma Eser Sempozyumu, Değerlendirme Oturumu ile tamamlandı.
Kurum Başkanımız Sayın Coşkun Yılmaz'ın değerlendirme konuşmasıyla başlayan oturum, İslam Araştırmaları Merkezi Başkanı Murteza Bedir'in başkanlığında devam etti. Oturumda Mehmet İpşirli, Mustafa Çiçekler hocalarımızın yanı sıra yazma eserlere dair yaptıkları çalışmalarla tanıdığımız Valerie Gonzalez ve Paul Hepworth, çeşitli açılardan sempozyumu değerlendirdiler.
Bu tarz yüksek katılımlı ve fonksiyonel faaliyetlerin devamına yönelik teklifler ve temennilere cevaben Kurum Başkanımız Sayın Coşkun Yılmaz'ın kurumsal hedeflerimizden bahsettiği konuşma ile 1. Uluslararası Yazma Eser Sempozyumu nihayete erdi.
Tüm hocalarımıza, yurt içinden ve yurt dışından yoğun ilgi gösteren katılımcılarımıza teşekkür ederiz.
