Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
image

ŞEYH HAMDULLAH HATTI MUSHAF-I ŞERÎF’İN TIPKIBASIMI

 

Osmanlı hat sanatının kurucusu kabul edilen Şeyh Hamdullah’ın, Sultan II. Bayezid’in tilaveti için özel olarak yazdığı ve bugün Topkapı Sarayı Müzesinde muhafaza edilen Mushaf-ı Şerîfi’, Başkanlığımızca yürütülen titiz bir çalışma sonunda tıpkıbasımı yapılarak yayımlanmıştır.

Sultan II. Bayezid'in hat hocalığını da yapan Şeyh Hamdullah'ın yaklaşık 500 yıl önce yazdığı Mushaf-ı Şerif, klasik hat sanatımıza getirdiği yeniliklerin yanı sıra harikulade tezyinat ve cildiyle ülkemizdeki en değerli el yazması Kur’an-ı Kerim’lerin arasında yer alıyor.

Şeyh Hamdullah hattı Mushaf-ı Şerîf, klasik hat sanatında daha önce örneğine pek rastlanmayan harekeli nesih hatla yazılmış ve böylece okumada kolaylık sağlanmıştır. Şeyh Hamdullah’ın geliştirdiği bu kitabet üslubu zamanla muhakkak, reyhanî veya aklâm-ı sittenin karışık olarak kullanıldığı kitabet türünün yerini almış ve bütün İslâm dünyasında Şeyh Hamdullah'ın geliştirdiği nesih hatla mushaf yazma geleneği hâkim olmuştur.

Seyrine doyulmaz güzellikte bir hatta sahip olan Mushaf-ı Şerîf’in metni altın ve siyah cetvellerle çerçeve içine alınmış, hizb, aşr, cüz, hams, secde güllerindeki hat ile sûrebaşı yazıları zamanla Kur’ân metnine karışmasını önlemek için beyaz mürekkeple ve rika hatla yazılmıştır.

Sultan II. Bâyezid’in hizmetkârlarından müzehhip Hasan b. Abdullah tarafından yapılan tezhipte, o devrin desen, motif ve renk özellikleri büyük bir ustalıkla uygulanmıştır. Cildinin dış ve iç yüzeyinde sahtiyan deri üzerine şemse, köşebent, salbek ve zencirek formları, hatâyî ve rûmî motifleri kabartma olarak sade ve zarif bir tarzda işlenmiştir.

Mushaf-ı Şerîf, günümüz baskı teknolojilerindeki tüm yöntemler denenerek ulaşılabilen en üst kalitede 1000 adet basılıp “Şeyh Hamdullah ve Yazdığı Mushaf-ı Şerîf” adlı Türkçe-İngilizce kitapçıkla birlikte özel kutusunda sertifikalı olarak yayımlanmıştır.

Four-shot yöntemiyle 600 dpi çözünürlükte fotoğraflanıp grafik ve renk ayrımı hexachrome-multicolor tekniğine uygun biçimde 10 renk olarak yapılmıştır. Kur’ân-ı Kerîm tıpkıbasım uygulamalarında ülkemizde ilk defa başvurulan bu yöntemle aynı rengin farklı tonları esere yansıtılabilmiş, sayfalardaki çeşitli leke izleri ve renk geçişleri başarıyla aktarılmıştır. Bu noktada pantone renklerden olabildiğince kaçınılarak asıl nüshadaki doğal dokunun elde edilmesi amaçlanmıştır. Eserdeki yaldız efektini alabilmek için ise kimi sûrebaşlarında iki yaldız ve çeşitli boyalar katılmak suretiyle dördüncü bir yaldız efekti elde edilmiştir. Ülkemizde en yaygın kullanıma sahip klasik tram baskı yönteminin yerine  tezhipli bölümlerdeki fırça boyasının sahip olduğu doğal dokuyu ve sayfa zeminlerindeki gerçeklik hissini en hassas biçimde yansıtabilecek kum tram yöntemi kullanılarak eser iki geçişte basılmıştır. 

Tıpkıbasımın kapağında, orijinaline en yakın doku ve renge sahip iki ayrı hakiki deri üzerine sıcak varak ve soğuk gofre olmak üzere toplam yirmi dört baskı uygulanmış, eserin ağız kısımları, doğallık hissi sağlamak amacıyla çeşitli kumaş boyası karışımları kullanılarak tek tek elde boyanıp üzerine ipek baskı (serigrafi) uygulanmıştır. Böylece asıl nüshanın ağız kısmındaki desenlerin tıpkıbasımda aynıyla yer alması da sağlanmıştır.

Başkanlığımızca 2014 yılında projelendirilip, baskısı 2016 Kasım ayında tamamlanan Şeyh Hamdullah Hattı Mushaf-ı Şerîf’in Tıpkıbasımı, ülkemiz yayıncılığına katkı sağlaması ve bu yöndeki çalışmaları teşvik etmesi umuduyla kültür dünyamıza sunulmuştur.